| Zabytki Ziemi
Brzeskiej Zamek
w Dębnie. Jest unikalną zabytkową budowlą w skali
kraju. Jest to niemal jedyny zachowany w Polsce,
w prawie niezmienionym kształcie obiekt późnośredniowiecznej
architektury świeckiej o cechach gotyku i renesansu.
Zamek został zbudowany w latach 1470 - 80 przez muratora
Marcina Proszko i jego ucznia Jana z Krakowa na zlecenie
kasztelana krakowskiego Jakuba Odrowąża. Usytuowany
jest na niewielkim wzniesieniu, otoczony fosą i nieckami
dawnych stawów. Zamek w Dębnie posiada cechy budowli
zarówno obronnej, jak też niemal wielkopańskiej
rezydencji. Jest budowlą kamienno-ceglaną, która składa
się z czterech piętrowych budynków otaczających
niewielki wewnętrzny dziedziniec. Ozdobiony jest
wykuszami i basztami. Zamek posiada zespół oryginalnej
XV-wiecznej dekoracji architektonicznej w postaci kamiennych
portali, obramień okiennych i fryzu z herbami. Zachowały
się tu również fragmenty dekoracji malarskiej i
sgraffitowej. Unikalnym zabytkiem jest kamienny wystrój
wykuszy z drugiej połowy XV wieku. Wnętrza zamkowe pełnią
rolę muzeum i zostały wyposażone w zabytkowe meble,
sprzęty, bibeloty i broń. Wyeksponowano także
pomieszczenia gospodarskie m.in. kuchnię, spiżarnię
czy aptekę. Pokazana jest również kaplica zamkowa oraz
zbrojownia.
Zamek w Czchowie.
Wzniesiono go w połowie XIV wieku jako ważną warownię
w piastowskim systemie obrony granic Królestwa Polskiego
w miejsce stróży z XII - XIII w., której zadaniem było
strzeżenie szlaku handlowego z Węgier. Baszta została
zbudowana z głazów piaskowca w formie cylindrycznej
kamiennej wieży. W górnej części posiada otwory
strzelnicze oraz mniejszy otwór służący do
wychodzenia. Budowlę wzniesiono na planie koła, o średnicy
zewnętrznej 12,5 m i wysokości 20 m. Na poziomie 4 metrów
od powierzchni ziemi znajduje się zewnętrzna odsadzka,
nad którą jest pierwotny otwór wejściowy, gdzie w
okresie funkcjonowania zamku biegły na zewnątrz
drewniane schody. Przeprowadzone od 1928 roku prace
restauracyjne i konserwatorskie oraz badania
archeologiczne terenu wzgórza przyniosły wiele
ciekawych dowodów świadczących o kształcie i funkcji
dawnych budowli. Efektem ostatnich badań rozpoczętych w
1993 r. i jeszcze nie zakończonych powstała trwała
ekspozycja wykopalisk pt. "Zamek w Czchowie".
Zamek Tropsztyn w
Wytrzyszczce. Jest rekonstrukcją warowni z XIII wieku
wybudowanej na skalnym wzgórzu nad Dunajcem. Warownia ta
usytuowana była przy ważnych w średniowieczu szlakach
handlowych: szlaku wodnym Dunajca i lądowym Trakcie Węgierskim.
Zamieszkiwana głównie przez dwa rody: ród Ośmiorogów-Gierałtów
(od XIII wieku) i Chebdów herbu Starykoń ( od poł. XIV
wieku) stała się z czasem siedzibą zbójecką. Za
rozboje została częściowo zburzona w XVI wieku przez
Wydżgów z Rożnowa. Dziś zrekonstruowana przez Fundację
Odbudowy Zamku Tropsztyn (prace rozpoczęto w 1995 roku)
jest niezwykłą atrakcją turystyczną. Dominującym
tematem odbudowanego zamku jest świat Inków i ukryty tu
przez nich w XVIII wieku legendarny skarb. Obecnie
zwiedzać można podziemia, mury , wieżę widokową oraz
ekspozycję rękodzieła peruwiańskiego. Można również
obejrzeć film K. Langa "Śmiertelna klątwa z Peru".
Zamek czynny w sezonie wakacyjnym w godz. 9 - 17 (w
soboty i niedziele 9 - 19).
Pałac Goetz-Okocimskich.
Należy on do jednego z cenniejszych zabytków Małopolski.
Zajmuje szczególne miejsce wśród rezydencji ziemi
krakowskiej. Pałac został wybudowany końcem XIX wieku
przez Jana II Albina Goetza -Okocimskiego, właściciela
okocimskiego browaru oraz jego żonę hr. Zofię z Sumińskich.Obiekt,
na który składa się zespół budynków ma formę podłużną
i nieregularną, cechuje go bogaty wystrój
architektoniczny i plastyczny. Dekorację zewnętrzną pałacu
tworzą cokoły, pilastry, gzymsy i attyki.. Wnętrza
zdobią z kolei: drewniane okładziny, szafy wbudowane w
ściany, podłogi z wzorzystego parkietu, kasetonowe
stropy, marmurowe kominki, oryginalne piece, terakotowe
flizy, lustra oraz wspaniałe drewniane schody, które
prowadzą z hallu na piętro. Wystroju dopełniają:
metalowe balustrady, lampy, kraty i okucia drzwi. Do pałacu
przylega kaplica, która zdobią m.in. marmurowe okładziny
ścian. Cały kompleks pałacowych budynków, rozlokowany
jest w rozległym, malowniczym parku utrzymanym w stylu
angielskim. Zajmuje on obszar 13 hektarów, który
przylega do 23-hektarowego kompleksu leśnego. Jest to
niezwykle interesujący ogród botaniczny i
dendrologiczny. Rośnie w nim bowiem wiele gatunków
pospolitych i egzotycznych drzew oraz krzewów.
Gród na Wzgórzu
Bocheniec. W Jadownikach, na wzgórzu Bocheniec (na płd-wsch
od Brzeska), znajdują się pozostałości wczesnośredniowiecznego
grodu. Był to jeden z ważniejszych obiektów
architektury obronnej doby plemiennej, związany z
istniejącym w Małopolsce państwem Wiślan. Gród
istniał w IX - X w., a jego upadek wiązał się z
kryzysem starej organizacji w czasach pierwszych Piastów.
Wokół grodu istniała sieć osad nieobronnych. Wiadomo
także, że na Bocheńcu już w wieku XV była kaplica.
Uległa ona jednak zniszczeniu.
Dwór w Dołędze. Dzięki
swej roli, jaką odegrał w ruchach narodowowyzwoleńczych
znalazł on szczególne miejsce na kartach historii. O
tradycjach patriotycznych dołęskiego dworku sięgających
powstania styczniowego świadczą zachowane dotąd
legendy. Dotyczą one m. in. pobytu w Dołędze dyktatora
powstania gen. Mariana Langiewicza oraz istniejącej do
tej pory kapliczki, gdzie powstańcy rekrutujący się z
Galicji składali przysięgi wojskowe. Na przełomie wieków,
a również w okresie międzywojennym, dwór był ośrodkiem,
wokół którego skupiało się życie duchowe i
kulturalne. Ten "Nadwiślański Sopliców" gościł
m. in. St. Wyspiańskiego, Adama Asnyka, Włodzimierza
Tetmajera, Tadeusza Grabskiego. Dwór pod względem
architektonicznym posiada cechy charakterystyczne dla
tego typu budowli. Jest to budynek drewniany, pierwotnie
modrzewiowy, zbudowany na planie podkowy, otoczony
parkiem. Obecnie w dołęskim dworze mieści się filia
Muzeum Okręgowego w Tarnowie.
Dwór w Biskupicach
Melsztyńskich. Jest najstarszą z utrzymanych w
staropolskim stylu klasycystycznych siedzib średniozamożnej
rodziny ziemiańskiej w powiecie brzeskim. Obecny dwór
wzniósł na początku XIX w. jeden z dzierżawców wsi.
Jest to obiekt murowany, parterowy, ale podpiwniczony, o
dwutraktowym układzie wnętrz, z sienią na głównej
osi, poprzedzoną czterokolumnowym portykiem, znajdującym
się przy północnej elewacji, przed którym rozciąga
się owalny podjazd.
Dwór w Kątach.
Wybudowany został ok. 1900 r. Po pożarze w 1959 r.
został odbudowany i w pewnej mierze przekształcony.
Jest to obiekt parterowy. Po jego południowej stronie
znajduje się sad, a po północnej i zachodniej
resztki założenia parkowego z biegnącą od wiejskiej
drogi do dworu alejką grabową.
Dwór w Przyborowie.
Pochodzi on z II poł. XIX wieku. Eklektyczny, parterowy,
z obszernym gankiem wspartym na filarach, otoczony
niewielkim parkiem, w którym zachował się mały staw,
podjazd i aleja grabowa.
Dwór w Wokowicach. Jest
to obiekt murowany, parterowy, ale podpiwniczony. Posiada
dwutraktowy układ pomieszczeń i czterospadowy dach, a
od frontu murowaną altanę wejściową. Po jego południowej
stronie znajduje się niewielkie założenie ogrodowe.
Dwór w Szczurowej.
Wzniesiony został w latach 1856-1860 przez ówczesnych właścicieli
dóbr szczurowskich, Anastazji z Chwalibogów i Jana Kępskich.
Eklektyczny, o cechach architektury neogotyckiej i
klasycystycznej. Jest największą i najlepiej zachowaną
siedzibą średniozamożnego ziemiaństwa rezydującego
niegdyś w powiecie brzeskim.
Dwór w Zaborowie.
Obecny dwór został zbudowany po 1877 r. Wzniesiony jest
na planie kwadratu, po części piętrowy, ale
podpiwniczony. Nakryty jest płaskim dachem. Główne wejście
do dworu poprzedza wgłębny portyk o dwóch drewnianych
kolumnach.
|